De échte Bountyeilanden

Wie het woord "bountyeiland" hoort, denkt aan wuivende palmen en smeltend blauw water. En dan zijn er de échte Bountyeilanden — een groepje kale, windgeteisterde granieten rotsen in de zuidelijke Stille Oceaan, zo'n 700 kilometer ten zuidoosten van Nieuw-Zeeland. Geen boom, geen strand, geen resort. Alleen rots, zee en zoveel zeevogels dat de rotsen letterlijk wit zien van het guano.

Hetzelfde woord, een andere planeet

De Bountyeilanden bestaan uit 13 kale granieten eilandjes en tientallen rotspunten met een gezamenlijk landoppervlak van slechts 135 hectare — kleiner dan veel Nederlandse campings. Ze liggen op breedtegraad 47° zuiderbreedte, midden in de "Roaring Forties": de beruchte windgordel waar westenwinden ongehinderd rond de aardbol razen. Het klimaat is guur, de zee vrijwel altijd grillig en de mist een trouwe metgezel.

Toch deelt deze plek de naam met het meest verkochte droomeiland ter wereld. Dat is geen toeval, maar ook geen marketing. De eilanden zijn in 1788 vernoemd naar het schip HMAV Bounty — hetzelfde schip als het legendarische chocoladerepen-icoon, maar dan twee eeuwen eerder en zonder kokosnoot in de buurt.

William Bligh en de naamgeving

Op 9 september 1788 voer luitenant William Bligh met zijn schip de HMAV Bounty op weg van Engeland naar Tahiti om broodvruchtplanten op te halen voor de Britse koloniën in de Caraïben. Midden in de zuidelijke Oceaan zag hij plots een cluster van kleine rotseilanden uit de mist opduiken. Hij noemde ze naar zijn schip en noteerde ze in zijn logboek als "kaal en desolaat, niet in staat enige plantaardige productie op te leveren."

Bligh had zelfs even gedacht dat de witte bekleding van de rotsen sneeuw was — het bleek guano, het uitgedroogde uitwerpselen van de gigantische vogelkolonies die de rotsen al eeuwen bewonen. Zo werd een plek die letterlijk het tegenovergestelde is van een tropisch paradijs, voor eeuwig gekoppeld aan de naam die later symbool zou staan voor alles wat lekker, zonnig en verleidelijk is. Acht maanden later brak op de Bounty de beroemde muiterij uit — maar de eilanden bleven.

Een wereld van zeevogels

Wat de Bountyeilanden missen aan romantiek, compenseren ze ruimschoots in ecologische betekenis. Elke vierkante meter rots wordt geclaimd door broedende vogels. De eilanden zijn de enige broedplaats ter wereld van de Salvins albatros (Thalassarche salvini), ook wel "mollymawk" genoemd. De wereldpopulatie wordt geschat op zo'n 65.000 broedvogels — en vrijwel allemaal nestelen ze hier.

Daarnaast huisvesten de Bountyeilanden bijna de helft van de gehele wereldpopulatie van de kuifpinguïn (Eudyptes sclateri), de zogenoemde erect-crested penguin — een van de zeldzaamste pinguïnsoorten op aarde. Onderzoekers schatten dat er zo'n 50.000 tot 80.000 broedparen zijn, geconcentreerd op een handvol eilandjes. Ook Bountyeilanden-aalscholvers, bontbekmeeuwen en tal van stormvogels broeden er in groten getale.

De dichtheid is verbijsterend: elke beschikbare richel, elk plat stuk rots is bezet. Op foto's van 1901 — de vroegst bekende beelden van de eilanden — zijn de rotsen al volledig bedekt met vogels, zover het oog reikt.

UNESCO-werelderfgoed en strikt reservaat

In 1998 werden de vijf subantarctische eilandgroepen van Nieuw-Zeeland — waaronder de Bountyeilanden — gezamenlijk ingeschreven op de UNESCO Werelderfgoedlijst. De nominatie benadrukte de uitzonderlijke universele waarde van de eilanden als broedplaats voor zeevogels en zeezoogdieren die nergens anders op de wereld zo geconcentreerd voorkomen.

Het beheer valt onder het Nieuw-Zeelandse Department of Conservation (DOC). De eilanden zijn aangewezen als Nature Reserve, de hoogste beschermingsstatus die Nieuw-Zeeland kent. Er zijn geen permanente bewoners, geen faciliteiten, geen aanlegsteigers. Zelfs wetenschappelijke expedities vereisen zorgvuldige vergunningsprocedures om de kwetsbare kolonies niet te verstoren.

Die status is mede noodzakelijk vanwege de belaste geschiedenis van de eilanden. In de vroege negentiende eeuw werd de grote zeehondenpopulatie op de Bountyeilanden in razend tempo afgedaan: in de eerste twee jaar van de robbenjacht werden naar schatting 50.000 dieren gedood. Tegen 1830 waren de kolonies vrijwel verdwenen. Zonder menselijke aanwezigheid hebben de zeehondenpopulaties zich sindsdien gedeeltelijk hersteld.

Hoe kom je er (zo dicht mogelijk bij)?

De enige manier om de Bountyeilanden te zien is aan boord van een expeditiecruise vanuit Christchurch of Bluff, Nieuw-Zeeland. Operators zoals Heritage Expeditions bieden meerdaagse reizen aan die langs meerdere subantarctische eilandgroepen varen, waaronder de Bountyeilanden. De reizen worden aangeboden in het Nieuw-Zeelandse zomerseizoen (november tot en met januari), wanneer de weersomstandigheden het minst extreem zijn — al betekent dat in deze windstreken nog altijd gure windkracht 6 en hoge golven.

De doelgroep is dan ook niet de doorsnee strandganger, maar de fervent vogelaar, de wildlife-fotograaf en de reiziger die bewust op zoek gaat naar het tegenovergestelde van het gebruikelijke tropische paradijs. Op een mooie dag, met de rotsen wit van de vogels en de albatrozen die traag over de golven zeilen, is het een van de indrukwekkendste natuurtaferelen op aarde — alleen compleet anders dan het beloofde bounty-gevoel.